- 1. تحقیقات – پلیس یا ژاندارمری، در چارچوب جرم مشهود یا تحقیقات مقدماتی و تحت نظارت دادستان، ادله را گردآوری میکند.
- 2. بازداشت نزد پلیس – بازداشت نزد پلیس همراه با قهر، یا استماع آزاد بدون قهر: در هر دو حالت، حق سکوت و حق داشتن وکیل.
- 3. تصمیم دادسرا – دادستان پرونده را بایگانی میکند، جایگزینی برای تعقیب پیشنهاد میدهد، موضوع را مستقیماً به دادگاه ارجاع میدهد یا تحقیقات قضایی را آغاز میکند.
- 8. محاکمه – رسیدگی به جنحهها با دادگاه جنحه، و رسیدگی به جنایات با دادگاه جنایی استانی یا دادگاه جنایی (cour d’assises) است.
- 9. تجدیدنظر – از حکم میتوان ظرف ده روز تجدیدنظرخواهی کرد: در این صورت پرونده، هم از حیث موضوعی و هم از حیث حکمی، دوباره رسیدگی میشود.
- 10. فرجامخواهی – ده روز کامل برای فرجامخواهی: دیوان عالی کشور اعمال قانون را کنترل میکند، بیآنکه وقایع را دوباره رسیدگی کند.
1. تحقیقات
تحقیقات جرم مشهود (enquête de flagrance) بلافاصله پس از جرم انجام میشود و هشت روز طول میکشد و برای اعمال مستوجب دستکم پنج سال حبس، یک بار برای هشت روز قابل تمدید است (ماده 53 قانون آیین دادرسی کیفری فرانسه، code de procédure pénale، CPP). تحقیقات مقدماتی (enquête préliminaire) اصولاً نمیتواند بیش از دو سال از نخستین استماع آزاد، بازداشت نزد پلیس یا بازرسی مربوط به یک شخص طول بکشد، و تمدیدهای آن تابع ضوابط مشخصی است (ماده 75-3 CPP). بازرسیها، درخواستهای اطلاعات (réquisitions) و شنودها تابع شرایط دقیقی است که عدم رعایت آنها ممکن است بعداً مبنای بطلان (nullité) قرار گیرد. از همان دریافت احضاریه میتوان با وکیل مشورت کرد تا استماع آماده شود.
2. بازداشت نزد پلیس
بازداشت نزد پلیس (garde à vue) حداکثر بیست و چهار ساعت طول میکشد و برای جنایت یا جنحه مستوجب دستکم یک سال حبس، با اجازه کتبی و مستدل دادستان، برای بیست و چهار ساعت دیگر قابل تمدید است (ماده 63 CPP)؛ نظامهای استثنایی، بهویژه در زمینه جرایم سازمانیافته، وجود دارد. شخص حق دارد سکوت کند، از کمک وکیل برخوردار شود، توسط پزشک معاینه شود و یکی از بستگان را مطلع کند. استماع آزاد (audition libre) مستلزم نبود قهر است: شخص میتواند هر زمان محل را ترک کند و، اگر جرم مستوجب حبس باشد، از کمک وکیل برخوردار شود (ماده 61-1 CPP). وکیل با شخص گفتوگو میکند، در استماعها حضور مییابد و میتواند ملاحظات کتبی ارائه دهد.
3. تصمیم دادسرا
دادستان (procureur de la République) درباره ادامه کار تصمیم میگیرد: بایگانی پرونده (classement sans suite)، جایگزین تعقیب (alternative aux poursuites)، ترکیب کیفری (composition pénale)، تعقیب نزد دادگاه یا آغاز تحقیقات قضایی (information judiciaire). هرگاه شخص در پایان بازداشت نزد پلیس به مرجع قضایی معرفی شود (défèrement)، باید حداکثر بیست ساعت پس از پایان این اقدام نزد قاضی حاضر شود، و در غیر این صورت آزاد میشود (ماده 803-3 CPP). در این مدت، او میتواند با وکیل گفتوگو کند. این انتخاب مسیر، تمام ادامه رسیدگی را تعیین میکند.
پرسشی درباره وضعیت خود دارید؟ به دفتر نامه بنویسید یا با شماره +33 7 81 86 30 80 تماس بگیرید.
4a. ارجاع به دادگاه
در محاکمه فوری (comparution immédiate)، متهم (prévenu) تنها در صورت رضایت خود در همان روز محاکمه میشود؛ در غیر این صورت، دادگاه رسیدگی را به جلسهای موکول میکند که بین چهار تا ده هفته بعد تعیین میشود، مگر با صرفنظر صریح متهم (ماده 397-1 CPP). حضور بر اساس اقرار قبلی به مجرمیت (comparution sur reconnaissance préalable de culpabilité، CRPC) بر مجازاتی مبتنی است که دادستان پیشنهاد میکند، شخص میتواند آن را بپذیرد یا رد کند، و قاضی باید آن را تنفیذ کند. احضار توسط ضابط دادگستری (convocation par officier de police judiciaire) و احضاریه (citation) جلسهای را در تاریخی بعدی تعیین میکنند؛ از 23 اکتبر 2026، احضاریه باید دستکم پانزده روز پیش از جلسه دادرسی ابلاغ شود (ماده 552 CPP). وکیل دفاع را آماده میکند، در صورت لزوم تعویق میخواهد و صحت رسیدگی را بررسی میکند.
5a. جلسه دادگاه جنحه
ایرادات بطلان (exceptions de nullité) باید پیش از هر دفاع ماهوی مطرح شوند. از 23 اکتبر 2026، لوایح بطلان باید حداکثر سه روز پیش از جلسه دادرسی به دفتر دادگاه (greffe) تسلیم شوند، و گرنه غیرقابل پذیرش (irrecevabilité) خواهند بود، مگر در محاکمه فوری و مگر در مورد بطلانهایی که امکان آگاهی از آنها وجود نداشته است (ماده 385 CPP). در جلسه، از متهم پرسش میشود، مدعی خصوصی (partie civile) خواستههای خود را مطرح میکند، دادستان درخواستهای خود (réquisitions) را بیان میکند، دفاع دفاعیات خود را ارائه میدهد و آخرین سخن با متهم است. وکیل بطلانها را مطرح میکند، ادله را به بحث میگذارد و هم درباره مجرمیت و هم درباره مجازات دفاع میکند.
4b. قرار تحت تحقیق
قرار تحت تحقیق (mise en examen) مستلزم دلایل جدی یا هماهنگی است که مشارکت شخص در وقایع را محتمل سازد، و قاضی تنها در صورتی به آن متوسل میشود که نتواند به وضعیت شاهد با وکیل (témoin assisté) اکتفا کند (ماده 80-1 CPP). این قرار در بازجویی نخستین حضور (interrogatoire de première comparution) صادر میشود که در آن شخص، با حضور وکیلش، میتواند سکوت کند، اظهاراتی بکند یا به پرسشها پاسخ دهد. این قرار دسترسی به پرونده را از طریق وکیل فراهم میکند و حق درخواست اقدامات تحقیقی را ایجاد میکند. از 23 اکتبر 2026، درخواست نسخه پرونده ظرف هفت روز کامل (jours francs) از قرار تحت تحقیق، آغاز مهلت طرح بطلان را تعیین میکند (ماده 173-1 CPP).
5b. بازداشت یا نظارت قضایی
بازداشت موقت (détention provisoire) را قاضی آزادیها و بازداشت (juge des libertés et de la détention)، پس از جلسهای ترافعی (débat contradictoire)، در صورتی مقرر میکند که نظارت قضایی (contrôle judiciaire) و اقامت اجباری با پابند الکترونیکی (assignation à résidence sous surveillance électronique) کافی نباشد. در امور جنحه، مدت آن در آغاز نمیتواند از چهار ماه تجاوز کند، و تمدیدهای آن بر حسب مجازات قانونی و سوابق کیفری محدود است (ماده 145-1 CPP). شخص بازداشتشده میتواند هر زمان درخواست آزادی کند؛ قاضی تحقیق ظرف ده روز درخواست را به قاضی آزادیها و بازداشت منتقل میکند که ظرف پنج روز کاری رأی میدهد (ماده 148 CPP). وکیل در جلسه مداخله میکند و درخواستهای آزادی و تجدیدنظرخواهیها را طرح میکند.
احضاریه یا جلسه دادگاه در پیش دارید؟ میتوانید با شماره +33 7 81 86 30 80 یا از طریق WhatsApp / Signal با دفتر تماس بگیرید.
6b. شعبه تحقیق
از قرارهای قاضی تحقیق و قاضی آزادیها و بازداشت میتوان ظرف ده روز از ابلاغ آنها تجدیدنظرخواهی کرد (ماده 186 CPP). درخواستهای بطلان علیه اقدامات تحقیقات پلیس و تحقیقات قضایی نیز به شعبه تحقیق (chambre de l’instruction) ارجاع میشود. از 23 اکتبر 2026، درخواست باید ظرف چهار ماه از تحویل نخستین نسخه پرونده، اگر این نسخه ظرف هفت روز کامل از قرار تحت تحقیق درخواست شده باشد، و در غیر این صورت ظرف چهار ماه از ابلاغ قرار تحت تحقیق ثبت شود (ماده 173-1 CPP). وکیل درخواستها و لوایح را تنظیم میکند، در جلسه دفاع میکند و مصلحت فرجامخواهی را ارزیابی میکند.
7b. پایان تحقیقات قضایی
هرگاه قاضی تحقیق تحقیقات را پایانیافته بداند، طرفین را مطلع میکند؛ در این صورت دادستان، اگر شخصی بازداشت باشد یک ماه و در سایر موارد سه ماه، برای ارائه درخواستهای خود مهلت دارد (ماده 175 CPP). طرفین برای ارسال ملاحظات و درخواستها همین مهلتها را دارند و سپس ده روز برای پاسخ به درخواستهای دادستان. قاضی سپس قرار منع تعقیب (non-lieu)، قرار ارجاع به دادگاه جنحه یا قرار ارجاع به دادگاه جنایی (mise en accusation) صادر میکند. وکیل ملاحظاتی را تنظیم میکند که ممکن است بر این تصمیم اثر بگذارد.
8. محاکمه
دادگاه جنحه (tribunal correctionnel) به جنحهها رسیدگی میکند. دادگاه جنایی استانی (cour criminelle départementale)، مرکب از قضات حرفهای، در مرحله نخستین به برخی جنایات ارتکابی توسط اشخاص بالغ رسیدگی میکند؛ دادگاه جنایی (cour d’assises)، با حضور هیئت منصفه، به سایر جنایات رسیدگی میکند. ادله در جلسه دادرسی بهصورت شفاهی مورد بحث قرار میگیرد و جلسه با تصمیمی درباره مجرمیت و سپس، در صورت اقتضا، درباره مجازات پایان مییابد. تصمیمی که بهصورت حضوری صادر شود، مهلت ده روزه تجدیدنظرخواهی را آغاز میکند (ماده 498 CPP). وکیل بازجوییها را آماده میکند، هر یک از ادله را به بحث میگذارد و هم درباره مجرمیت و هم درباره مجازات دفاع میکند.
9. تجدیدنظر
تجدیدنظرخواهی (appel) از حکم حضوری دادگاه جنحه ظرف ده روز از صدور آن انجام میشود (ماده 498 CPP)؛ مهلت تجدیدنظرخواهی از رأی دادگاه جنایی نیز ده روز است (ماده 380-9 CPP). در برخی موارد، بهویژه هرگاه طرف از تاریخ صدور رأی آگاه نشده باشد، مهلت تنها از تاریخ ابلاغ (signification) آغاز میشود. شعبه تجدیدنظر جنحه (chambre des appels correctionnels) دوباره به جنحهها رسیدگی میکند؛ در امور جنایی، پرونده نزد دادگاه جناییای که بهعنوان مرجع تجدیدنظر رأی میدهد مطرح میشود. وکیل فایده تجدیدنظرخواهی و خطرهای آن را، بهویژه در صورت تجدیدنظرخواهی دادسرا، ارزیابی میکند.
یکی از نزدیکان شما بهتازگی در فرانسه بازداشت شده است؟ با شماره +33 7 81 86 30 80 تماس بگیرید یا از طریق WhatsApp / Signal پیام دهید.
10. فرجامخواهی
دادسرا (ministère public) و طرفین پس از صدور رأی ده روز کامل برای فرجامخواهی (pourvoi en cassation) مهلت دارند (ماده 568 CPP)، مگر در امور خاص و در مواردی که مهلت تنها از تاریخ ابلاغ آغاز میشود. فرجامخواهی با اظهارنامه در دفتر مرجعی که تصمیم را صادر کرده است انجام میشود. شعبه کیفری (chambre criminelle) وقایع را دوباره رسیدگی نمیکند: اعمال قانون و استدلال تصمیم را بررسی میکند. جهات فرجامخواهی سپس در لایحهای (mémoire) تشریح میشود که اصولاً وکیل دارای حق وکالت نزد شورای دولتی و دیوان عالی کشور (avocat au Conseil d’État et à la Cour de cassation) آن را تسلیم میکند.
11. اجرای مجازات
جز در صورت صدور قرار بازداشت (mandat de dépôt)، شخص آزادی که به مجازات حبس کمتر از یا برابر با یک سال محکوم شده است میتواند از تعدیل مجازات (aménagement de peine) برخوردار شود: بازداشت در منزل با پابند الکترونیکی (détention à domicile sous surveillance électronique)، نیمهآزادی (semi-liberté)، اشتغال در بیرون از زندان (placement à l’extérieur)، اجرای تقسیطی (fractionnement) یا آزادی مشروط (libération conditionnelle) (ماده 723-15 CPP). هرگاه مجازات کمتر از یا برابر با شش ماه باشد، تعدیل اصولاً حق محکوم است، مگر آنکه شخصیت یا وضعیت او آن را ناممکن سازد. محکوم نزد قاضی اجرای احکام (juge de l’application des peines) و سپس نزد اداره زندانها برای بازپروری و مراقبت (service pénitentiaire d’insertion et de probation) احضار میشود. وکیل طرح تعدیل را آماده میکند و مدارک را گردآوری میکند: اشتغال، مسکن، آموزش، درمان.
پرسشهای متداول
تفاوت تحقیقات پلیس و تحقیقات قضایی چیست؟
تحقیقات (enquête) را پلیس یا ژاندارمری تحت نظارت دادستان انجام میدهد. تحقیقات قضایی (information judiciaire)، یا instruction، به قاضی تحقیق سپرده میشود: در امور جنایی الزامی و در مورد جنحهها اختیاری است. این تحقیقات به طرفین امکان دسترسی به پرونده از طریق وکیلشان، حق درخواست اقدامات تحقیقی و حق اعتراض به صحت رسیدگی نزد شعبه تحقیق را میدهد.
برای تجدیدنظرخواهی یا فرجامخواهی چه مدت مهلت وجود دارد؟
تجدیدنظرخواهی از حکم حضوری دادگاه جنحه ظرف ده روز از صدور آن انجام میشود (ماده 498 CPP). فرجامخواهی ظرف ده روز کامل پس از صدور رأی انجام میشود (ماده 568 CPP)، مگر در امور خاص. در برخی موارد، این مهلتها تنها از تاریخ ابلاغ تصمیم آغاز میشوند.
از 23 اکتبر 2026 در زمینه بطلانها چه تغییری رخ میدهد؟
قانون شماره 2026-651 مورخ 23 ژوئیه 2026 مهلتهای اقدام را تغییر میدهد. برای درخواستهایی که از 23 اکتبر 2026 ثبت میشوند، شخص تحت تحقیق چهار ماه از تحویل نخستین نسخه پرونده مهلت دارد، اگر آن را ظرف هفت روز کامل از قرار تحت تحقیق درخواست کرده باشد، و در غیر این صورت چهار ماه از ابلاغ قرار تحت تحقیق (ماده 173-1 CPP). نزد دادگاه جنحه، لوایح بطلان باید حداکثر سه روز پیش از جلسه دادرسی به دفتر دادگاه تسلیم شوند، جز در محاکمه فوری (ماده 385 CPP).
منابع
ترجمه صفحه فرانسوی، که تنها متن معتبر است. مطالعه نسخه فرانسوی ↗︎