Najważniejsze informacje
  • 1. Dochodzenie – Policja lub żandarmeria zbiera dowody, w trybie gorącego uczynku lub w dochodzeniu wstępnym, pod kontrolą prokuratora (procureur de la République).
  • 2. Zatrzymanie – Zatrzymanie (garde à vue) z przymusem lub przesłuchanie bez zatrzymania (audition libre) bez przymusu: w obu przypadkach prawo do odmowy składania wyjaśnień i prawo do adwokata.
  • 3. Decyzja prokuratury – Prokurator umarza sprawę, proponuje środek alternatywny wobec ścigania, kieruje sprawę bezpośrednio do sądu lub wszczyna śledztwo sędziowskie.
  • 8. Wyrok – Występki rozpoznaje sąd karny (tribunal correctionnel), zbrodnie – departamentalny sąd karny (cour criminelle départementale) lub sąd przysięgłych (cour d’assises).
  • 9. Apelacja – Od wyroku przysługuje apelacja w terminie dziesięciu dni: sprawa jest wówczas rozpoznawana ponownie, zarówno co do faktów, jak i co do prawa.
  • 10. Skarga kasacyjna – Dziesięć pełnych dni na wniesienie skargi kasacyjnej: Cour de cassation kontroluje stosowanie prawa, nie rozpoznając ponownie faktów.

1. Dochodzenie

Dochodzenie w przypadku gorącego uczynku (enquête de flagrance) następuje bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa i trwa osiem dni, z możliwością jednokrotnego przedłużenia o osiem dni w przypadku czynów zagrożonych karą co najmniej pięciu lat pozbawienia wolności (art. 53 francuskiego Kodeksu postępowania karnego, code de procédure pénale, CPP). Dochodzenie wstępne (enquête préliminaire) nie może co do zasady trwać dłużej niż dwa lata od pierwszego przesłuchania bez zatrzymania, zatrzymania lub przeszukania dotyczącego danej osoby, z możliwością przedłużeń na ściśle określonych warunkach (art. 75-3 CPP). Przeszukania, żądania udzielenia informacji (réquisitions) i podsłuchy podlegają szczegółowym warunkom, których naruszenie może następnie stanowić podstawę stwierdzenia nieważności. Z adwokatem można się skonsultować już po otrzymaniu wezwania, aby przygotować się do przesłuchania.

2. Zatrzymanie

Zatrzymanie (garde à vue) trwa najwyżej dwadzieścia cztery godziny i może zostać przedłużone o dwadzieścia cztery godziny na podstawie pisemnego i uzasadnionego zezwolenia prokuratora, w przypadku zbrodni lub występku zagrożonego karą co najmniej jednego roku pozbawienia wolności (art. 63 CPP); istnieją reżimy szczególne, w szczególności w sprawach przestępczości zorganizowanej. Osoba ma prawo do odmowy składania wyjaśnień, do pomocy adwokata, do badania przez lekarza i do powiadomienia osoby bliskiej. Przesłuchanie bez zatrzymania (audition libre) zakłada brak przymusu: osoba może w każdej chwili opuścić pomieszczenia i, jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności, korzystać z pomocy adwokata (art. 61-1 CPP). Adwokat rozmawia z osobą, uczestniczy w przesłuchaniach i może złożyć pisemne uwagi.

3. Decyzja prokuratury

Prokurator (procureur de la République) decyduje o dalszym biegu sprawy:⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ umorzeniu bez dalszych czynności (classement sans suite), środku alternatywnym wobec ścigania, ugodzie karnej (composition pénale), wniesieniu sprawy do sądu lub wszczęciu śledztwa sędziowskiego (information judiciaire). Jeżeli po zakończeniu zatrzymania osoba zostaje doprowadzona do prokuratora (défèrement), musi stanąć przed sędzią lub prokuratorem najpóźniej dwadzieścia godzin po zakończeniu zatrzymania; w przeciwnym razie zostaje zwolniona (art. 803-3 CPP). W tym czasie może rozmawiać z adwokatem. Ten wybór dalszego toku postępowania przesądza o całym dalszym przebiegu sprawy.

Pytanie dotyczące Twojej sytuacji? Napisz do kancelarii lub zadzwoń pod numer +33 7 81 86 30 80.

4a. Skierowanie sprawy do sądu

W trybie natychmiastowym (comparution immédiate) oskarżony (prévenu) zostaje osądzony tego samego dnia wyłącznie za swoją zgodą; w przeciwnym razie sąd odracza sprawę na rozprawę wyznaczoną w terminie od czterech do dziesięciu tygodni, chyba że oskarżony wyraźnie zrzeknie się tego terminu (art. 397-1 CPP). Tryb dobrowolnego poddania się karze (comparution sur reconnaissance préalable de culpabilité, CRPC) opiera się na karze zaproponowanej przez prokuratora, którą osoba może przyjąć lub odrzucić i którą musi zatwierdzić sędzia. Wezwanie przez funkcjonariusza policji sądowej (convocation par officier de police judiciaire) i wezwanie komornicze (citation) wyznaczają późniejszą rozprawę; od 23 października 2026 r. wezwanie komornicze musi zostać doręczone co najmniej piętnaście dni przed rozprawą (art. 552 CPP). Adwokat przygotowuje obronę, w razie potrzeby wnosi o odroczenie i bada prawidłowość postępowania.

5a. Rozprawa przed sądem karnym

Zarzuty nieważności muszą zostać podniesione przed jakąkolwiek obroną co do istoty sprawy.⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ Od 23 października 2026 r. pisma procesowe dotyczące nieważności muszą zostać złożone w sekretariacie sądu (greffe) najpóźniej trzy dni przed rozprawą, pod rygorem niedopuszczalności, z wyjątkiem trybu natychmiastowego i przyczyn nieważności, o których nie można było wiedzieć (art. 385 CPP). Na rozprawie oskarżony jest przesłuchiwany, powód cywilny (partie civile) przedstawia swoje żądania, prokurator przedstawia wnioski końcowe (réquisitions), obrona wygłasza mowę, a oskarżony ma ostatnie słowo. Adwokat podnosi zarzuty nieważności, odnosi się do dowodów i przemawia zarówno w kwestii winy, jak i kary.

4b. Przedstawienie zarzutów

Przedstawienie zarzutów (mise en examen) wymaga poważnych lub zgodnych poszlak uprawdopodabniających udział osoby w czynach, a sędzia stosuje je tylko wtedy, gdy nie może poprzestać na statusie świadka korzystającego z pomocy adwokata (témoin assisté; art. 80-1 CPP). Następuje ono podczas przesłuchania przy pierwszym stawiennictwie (interrogatoire de première comparution), w trakcie którego osoba, z pomocą adwokata, może odmówić składania wyjaśnień, złożyć oświadczenia lub odpowiadać na pytania. Daje dostęp do akt za pośrednictwem adwokata i prawo do wnioskowania o przeprowadzenie czynności. Od 23 października 2026 r. wystąpienie o kopię akt w terminie siedmiu pełnych dni (jours francs) od przedstawienia zarzutów wyznacza początek biegu terminu do podniesienia nieważności (art. 173-1 CPP).

5b. Areszt lub dozór sądowy

O areszcie tymczasowym (détention provisoire) decyduje sędzia ds.⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ wolności i aresztu (juge des libertés et de la détention) po posiedzeniu z udziałem stron, jeżeli dozór sądowy (contrôle judiciaire) i areszt domowy z dozorem elektronicznym są niewystarczające. W sprawach o występki areszt nie może początkowo przekraczać czterech miesięcy, a jego przedłużenia są ograniczone w zależności od grożącej kary i uprzedniej karalności (art. 145-1 CPP). Osoba aresztowana może w każdej chwili złożyć wniosek o zwolnienie; sędzia śledczy przekazuje go w ciągu dziesięciu dni sędziemu ds. wolności i aresztu, który orzeka w ciągu pięciu dni roboczych (art. 148 CPP). Adwokat uczestniczy w posiedzeniu, składa wnioski o zwolnienie i wnosi odwołania.

Zbliża się wezwanie lub rozprawa? Z kancelarią można skontaktować się pod numerem +33 7 81 86 30 80 lub przez WhatsApp / Signal.

6b. Izba śledcza

Na postanowienia sędziego śledczego i sędziego ds. wolności i aresztu przysługuje odwołanie w terminie dziesięciu dni od ich doręczenia (art. 186 CPP). Do izby śledczej (chambre de l’instruction) wnosi się również wnioski o stwierdzenie nieważności czynności dochodzenia i śledztwa. Od 23 października 2026 r. wniosek należy złożyć w terminie czterech miesięcy od wydania pierwszej kopii akt, jeżeli wystąpiono o nią w terminie siedmiu pełnych dni od przedstawienia zarzutów, a w przeciwnym razie w terminie czterech miesięcy od doręczenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art. 173-1 CPP). Adwokat sporządza wnioski i pisma, występuje na rozprawie i ocenia celowość wniesienia skargi kasacyjnej.

7b. Zamknięcie śledztwa

Gdy sędzia śledczy uzna śledztwo za zakończone, zawiadamia o tym strony;⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ prokurator ma wówczas miesiąc, jeżeli osoba jest aresztowana, a w pozostałych przypadkach trzy miesiące na przedstawienie wniosków końcowych (art. 175 CPP). Strony mają te same terminy na przedstawienie uwag i wniosków, a następnie dziesięć dni na ustosunkowanie się do wniosków prokuratora. Sędzia wydaje następnie postanowienie o umorzeniu (non-lieu), o przekazaniu sprawy do sądu karnego (renvoi) lub o postawieniu w stan oskarżenia (mise en accusation). Adwokat sporządza uwagi, które mogą wpłynąć na tę decyzję.

8. Wyrok

Sąd karny (tribunal correctionnel) rozpoznaje sprawy o występki. Departamentalny sąd karny (cour criminelle départementale), złożony z sędziów zawodowych, rozpoznaje w pierwszej instancji niektóre zbrodnie popełnione przez osoby pełnoletnie; sąd przysięgłych (cour d’assises), z udziałem ławy przysięgłych, rozpoznaje pozostałe zbrodnie. Dowody są omawiane ustnie na rozprawie, która kończy się rozstrzygnięciem w przedmiocie winy, a następnie, w odpowiednim przypadku, kary. Orzeczenie wydane w obecności oskarżonego rozpoczyna bieg dziesięciodniowego terminu do wniesienia apelacji (art. 498 CPP). Adwokat przygotowuje przesłuchania, odnosi się do każdego dowodu i przemawia zarówno w kwestii winy, jak i kary.

9. Apelacja

Apelację od wyroku sądu karnego wydanego w obecności oskarżonego wnosi się w terminie dziesięciu dni od jego ogłoszenia (art.⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ 498 CPP); termin wynosi również dziesięć dni w przypadku wyroku sądu przysięgłych (art. 380-9 CPP). W niektórych przypadkach, w szczególności gdy strona nie została poinformowana o terminie ogłoszenia, termin biegnie dopiero od doręczenia. Izba apelacyjna do spraw karnych (chambre des appels correctionnels) rozpoznaje ponownie sprawy o występki; w sprawach o zbrodnie sprawa trafia do sądu przysięgłych orzekającego w drugiej instancji. Adwokat ocenia korzyści i ryzyko związane z apelacją, w szczególności w razie apelacji prokuratury.

Osoba bliska została właśnie zatrzymana we Francji? Prosimy dzwonić pod numer +33 7 81 86 30 80 lub pisać przez WhatsApp / Signal.

10. Skarga kasacyjna

Prokuratura (ministère public) i strony mają dziesięć pełnych dni od ogłoszenia orzeczenia na wniesienie skargi kasacyjnej (pourvoi en cassation; art. 568 CPP), z wyjątkiem spraw szczególnych i przypadków, w których termin biegnie dopiero od doręczenia. Skargę wnosi się w drodze oświadczenia złożonego w sekretariacie sądu, który wydał orzeczenie. Izba karna nie rozpoznaje ponownie faktów: sprawdza stosowanie prawa i uzasadnienie orzeczenia. Zarzuty kasacyjne są następnie rozwijane w piśmie, składanym co do zasady przez adwokata przy Conseil d’État i Cour de cassation (avocat au Conseil d’État et à la Cour de cassation).

11. Wykonanie kary

Poza przypadkiem nakazu osadzenia (mandat de dépôt) osoba przebywająca na wolności, skazana na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku, może skorzystać ze zmiany sposobu wykonywania kary (aménagement de peine):⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ odbywania kary w domu pod dozorem elektronicznym, półwolności (semi-liberté), pracy poza zakładem karnym (placement à l’extérieur), podziału kary na części lub warunkowego przedterminowego zwolnienia (art. 723-15 CPP). Jeżeli kara nie przekracza sześciu miesięcy, zmiana sposobu wykonywania kary przysługuje co do zasady z mocy prawa, chyba że uniemożliwia ją osobowość lub sytuacja skazanego. Skazany jest wzywany przed sędziego penitencjarnego (juge de l’application des peines), a następnie do służby penitencjarnej ds. resocjalizacji i kurateli (service pénitentiaire d’insertion et de probation). Adwokat przygotowuje projekt zmiany sposobu wykonywania kary i zbiera dokumenty: zatrudnienie, mieszkanie, szkolenie, leczenie.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest różnica między dochodzeniem a śledztwem sędziowskim?

Dochodzenie prowadzi policja lub żandarmeria pod kontrolą prokuratora. Śledztwo sędziowskie (information judiciaire, instruction) powierza się sędziemu śledczemu: jest obowiązkowe w sprawach o zbrodnie i fakultatywne w sprawach o występki. Daje stronom dostęp do akt za pośrednictwem adwokata, prawo do wnioskowania o przeprowadzenie czynności oraz prawo do kwestionowania prawidłowości postępowania przed izbą śledczą.

Ile czasu jest na wniesienie apelacji lub skargi kasacyjnej?

Apelację od wyroku sądu karnego wydanego w obecności oskarżonego wnosi się w terminie dziesięciu dni od jego ogłoszenia (art.⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ 498 CPP). Skargę kasacyjną wnosi się w terminie dziesięciu pełnych dni od ogłoszenia (art. 568 CPP), z wyjątkiem spraw szczególnych. W niektórych przypadkach terminy te biegną dopiero od doręczenia orzeczenia.

Co zmienia się 23 października 2026 r. w zakresie nieważności?

Ustawa nr 2026-651 z 23 lipca 2026 r. zmienia terminy na podjęcie działań. W przypadku wniosków składanych od 23 października 2026 r. osoba, której przedstawiono zarzuty, ma cztery miesiące od wydania pierwszej kopii akt, jeżeli wystąpiła o nią w terminie siedmiu pełnych dni od przedstawienia zarzutów, a w przeciwnym razie cztery miesiące od doręczenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art. 173-1 CPP). Przed sądem karnym pisma procesowe dotyczące nieważności muszą zostać złożone w sekretariacie sądu najpóźniej trzy dni przed rozprawą, z wyjątkiem trybu natychmiastowego (art. 385 CPP).

Źródła

    Informacje ogólne o francuskiej procedurze karnej. Nie zastępują one analizy dokumentów konkretnej sprawy.

    Tłumaczenie strony w języku francuskim, która jako jedyna jest wiążąca.⁠‍‌​‌​​​​‌‌​‌‌‌​‌​​​‌​‌‌‌​​​​​​​​‌​​​‌​​​​‍⁠ Przeczytaj wersję francuską ↗︎